مصطفى النوراني الاردبيلي

80

دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )

ششبداز مشخصات : در ايران در مناطق مختلف با نامهاى « روناس كوهى » و « هزار نشان » و « هزار فشان » و « گسان » و « هزار جُشان » و « مار دارو » و « سياه دارو » و كرْم دشتى و « نخوشى » ( شيراز ) و « الامليك » ( مازندران ) ناميده مىشود . در كُتُب سنّتى با اسامى « فاشرا » و « كرمه البيضا » و « تاك سياه » و « ششبداز » و شش پياز » و ميوه آن را « عنب الحيه » ذكر مىكنند . گياهى است چند ساله تك پايه يا دو پايه بالا رونده با گلهاى نر و ماده در مورد دو پايه گلها روى دو پايه مختلف . گلها به رنگ سفيد مايل به سبز ، ميوه‌هاى آن ابتدا زرد و بعدا قرمز مىشود و در مورد تك پايه به رنگ سياه درمىآيند . تركيبات شيميايى : ريشه آن داراى عامل سمّى تلخ گلوكوزيد به نام بريونين وجود دارد . اين گلوكوزيد در آب و الكل حل مىشود و به‌علاوه در ريشه مقدار اسانس و رزين به نام بريورزين و مقدار زيادى نشاسته يافت مىشود . خواص - كاربرد : ريشه فاشرا در موارد مشابه در رديف حنظل و قثاء الحمار به‌عنوان مسهل قوى به كار مىرود . چون فاشرا سمّى قوى است در مصرف داخلى بايد خيلى احتياط شود و حتما زير نظر پزشك باشد . پخته ريشه آن در روغن زيتون براى بواسير و نواسير مقعد و تمام دردهاى سرد و نرم كردن سفتىها و رفع چرك‌هاى زخم نافع است . « 1 »

--> ( 1 ) - معارف گياهى ، ج 5 ، ص 199 .